Việc ban hành Quyết định 502 nhằm cụ thể hóa Luật Công đoàn, Điều lệ Công đoàn Việt Nam và Nghị định số 105/2026/NĐ-CP của Chính phủ, tạo hành lang pháp lý thông thoáng, minh bạch, nâng cao tính chủ động cho cán bộ công đoàn cơ sở trong công tác đại diện, chăm lo và bảo vệ quyền lợi cho đoàn viên, người lao động.

I. NHỮNG NGUYÊN TẮC QUẢN LÝ VÀ SỬ DỤNG TÀI CHÍNH CƠ BẢN (ĐIỀU 3 quy định)

Cán bộ Công đoàn cơ sở cần nắm vững 4 nguyên tắc cốt lõi sau đây trong quá trình quản lý tài chính:

1. Chủ động xây dựng Quy chế nội bộ: Công đoàn cơ sở căn cứ chế độ của Nhà nước, của Tổng Liên đoàn và tình hình thực tế để xây dựng, ban hành Quy chế thu, chi, quản lý tài chính, tài sản nội bộ. Đặc biệt, Công đoàn cơ sở tại doanh nghiệp được phép vận dụng định mức chi của doanh nghiệp, tổ chức lấy ý kiến rộng rãi của đoàn viên, người lao động trước khi ban hành và gửi báo cáo công đoàn cấp trên trực tiếp để theo dõi, kiểm tra.

2. Thu đúng, thu đủ, chi đúng mục đích: Phải thực hiện thu kịp thời các khoản theo phân cấp; chi đúng đối tượng, đảm bảo nguyên tắc tiết kiệm, hiệu quả, công khai và minh bạch.

3. Chuyển nguồn số dư cuối năm: Kết thúc năm tài chính, nguồn tài chính chưa sử dụng hết được trích lập 100% vào quỹ hoạt động thường xuyên và chuyển sang năm sau để tiếp tục sử dụng.

4. Điểm mới về hoạt động đấu thầu: Công đoàn cơ sở tại doanh nghiệp sử dụng nguồn tài chính công đoàn (đoàn phí, kinh phí công đoàn) để mua sắm hàng hóa, sản phẩm, dịch vụ (không dùng vốn ngân sách nhà nước) thì không thuộc đối tượng áp dụng Luật Đấu thầu. Công đoàn cơ sở được tự quyết định việc áp dụng Luật Đấu thầu theo hướng dẫn của Cục Quản lý đấu thầu (Bộ Tài chính) để đảm bảo công khai, minh bạch. Ban Chấp hành Công đoàn cơ sở có trách nhiệm bổ sung nội dung này vào trong quy chế thu, chi, quản lý tài chính công đoàn của đơn vị. để đảm bảo việc mua sắm hàng hóa, sản phẩm, dịch vụ công khai, minh bạch và hiệu quả.

II. CÁC NGUỒN THU TÀI CHÍNH TẠI CÔNG ĐOÀN CƠ SỞ (ĐIỀU 4 Quy định)

Tài chính của Công đoàn cơ sở được hình thành từ 3 nguồn chính:

1. Đoàn phí công đoàn: Đoàn viên đóng hằng tháng theo quy định. Công đoàn cơ sở được giữ lại sử dụng 70% tổng số thu đoàn phí, nộp 30% lên cấp trên. Riêng phần đoàn phí thu tăng thêm theo quy định được để lại 100% cho Công đoàn cơ sở bổ sung chi hoạt động.

2. Kinh phí công đoàn: Do cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp đóng bằng 2% quỹ tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc cho người lao động. Công đoàn cơ sở được phân phối và sử dụng 75% tổng số thu kinh phí công đoàn.

3. Các khoản thu khác: Bao gồm kinh phí hỗ trợ của người sử dụng lao động để mua phương tiện hoạt động, tổ chức phong trào, phúc lợi; thu từ hoạt động văn hóa, thể thao, thanh lý tài sản, lãi tiền gửi... Công đoàn cơ sở được giữ lại sử dụng 100% các khoản thu này.

III. PHÂN BỔ TỶ LỆ VÀ NỘI DUNG CHI TÀI CHÍNH CÔNG ĐOÀN (ĐIỀU 5 Quy định)

1. Cơ cấu phân bổ tỷ lệ chi: Để đảm bảo nguồn lực tập trung cho người lao động, Quyết định 502 quy định rõ tỷ lệ phân bổ quỹ chi tiêu của Công đoàn cơ sở như sau:

- Chi đại diện, bảo vệ, chăm lo, tuyên truyền, thăm hỏi, trợ cấp, đào tạo, thi đua khen thưởng... (hoạt động phong trào và chăm lo cho đoàn viên, người lao động): Tối thiểu 60% tổng số thu được sử dụng.

Lưu ý: Các khoản chi quy định tỷ lệ tối đa nếu không sử dụng hết được chuyển bổ sung phần kinh phí này.

- Chi lương, phụ cấp cán bộ công đoàn: Tối đa 30%.

- Chi quản lý hành chính: Tối đa 10%.

2. Các nội dung chi trọng tâm

- Chăm lo và thăm hỏi (Điểm nhấn quan trọng):

+ Chi thăm hỏi đoàn viên và thân nhân (cha mẹ đẻ, vợ/chồng, con) khi ốm đau, thai sản, tai nạn, hiếu, hỷ.

+ Tặng quà nhân dịp lễ, tết, tháng công nhân, sinh nhật đoàn viên.

+ Trợ cấp cho đoàn viên, người lao động gặp khó khăn đột xuất do thiên tai, hỏa hoạn, bệnh hiểm nghèo, tai nạn lao động.

+ Mức chi cụ thể do Ban Chấp hành CĐCS quy định trong Quy chế chi tiêu nội bộ dựa trên khả năng tài chính.

- Đại diện, bảo vệ quyền lợi: Chi tư vấn pháp luật, đối thoại, thương lượng tập thể, ký kết thỏa ước lao động tập thể, tham gia giải quyết tranh chấp lao động và bảo vệ cán bộ công đoàn khi bị phân biệt đối xử.

- Đào tạo, tuyên truyền, khen thưởng: Chi tổ chức các lớp tập huấn nghiệp vụ; tuyên truyền pháp luật; khen thưởng đoàn viên xuất sắc, khen thưởng con đoàn viên đạt thành tích cao trong học tập; tổ chức hoạt động Quốc tế thiếu nhi, Trung thu, 8/3, 20/10...

- Phát triển đoàn viên, thành lập công đoàn cơ sở, xây dựng công đoàn cơ sở vững mạnh:  Chi tuyên truyền, giới thiệu về tổ chức Công đoàn, chi bồi dưỡng làm thêm giờ cho đoàn viên công đoàn…trực tiếp gặp gỡ, trao đổi với người sử dụng lao động; chi tổ chức kết nạp đoàn viên..; chi đánh giá, phân loại đoàn viên….

- Hoạt động văn hóa, thể thao và giới: Chi hỗ trợ hội diễn văn nghệ, giải thể thao, hoạt động nữ công và phong trào thi đua "Giỏi việc nước, đảm việc nhà".

IV. TRÁCH NHIỆM CỦA NGƯỜI SỬ DỤNG LAO ĐỘNG VÀ QUẢN LÝ TÀI SẢN (ĐIỀU 6, 7 Quy định)

1. Trách nhiệm của người sử dụng lao động: Theo Điều 6, một số hoạt động mang tính phúc lợi chung (như tổ chức phong trào thi đua, tham quan du lịch, khám sức khỏe định kỳ, an toàn vệ sinh lao động, trang bị nơi làm việc và phương tiện cho công đoàn hoạt động không thu tiền) là trách nhiệm của người sử dụng lao động sử dụng nguồn quỹ phúc lợi của doanh nghiệp. Tài chính công đoàn cơ sở không chi trùng các nội dung này.

2. Quản lý tài sản: Công đoàn cơ sở có trách nhiệm quản lý, sử dụng và khai thác tài sản công đoàn được giao theo đúng quy định pháp luật và của Tổng Liên đoàn, chịu trách nhiệm trước cấp trên và pháp luật.

 V. CÔNG KHAI, KIỂM TRA VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN

1. Công khai tài chính: Dự toán và quyết toán thu, chi tài chính của Công đoàn cơ sở phải được thực hiện công khai định kỳ để đoàn viên và người lao động được biết, giám sát.

2. Vai trò của Ủy ban Kiểm tra Công đoàn cơ sở: Có trách nhiệm kiểm tra việc lập, thực hiện dự toán, quyết toán và công tác thu, chi, quản lý tài chính, tài sản hằng năm.

4. Cán bộ công đoàn cơ sở cần chủ động rà soát lại quy chế chi tiêu nội bộ của đơn vị mình để kịp thời cập nhật, điều chỉnh phù hợp với tinh thần mới của Quyết định số 502/QĐ-TLĐ, đảm bảo hiệu quả hoạt động và quyền lợi chính đáng cho người lao động tại cơ sở.

                        Ly Ly – Công đoàn NN&MT VN